تاملات اجتماعي
حامد بخشي
تاملات اجتماعي
روي خط اخبار
چهارشنبه‌سوری به دلیل ممنوعیت‌ها حالت زیرزمینی پیدا کرد

یک جامعه‌شناس گفت: به دلیل ممنوعیت‌هایی که در سال‌های گذشته نسبت مراسم چهارشنبه‌سوری وجود داشت این مراسم از شکل آیینی خارج و حالت زیرزمینی پیدا کرد.

( 823 بازدید)

خطر فروپاشی اجتماعی میان اقشار مختلف جامعه
ک جامعه‌شناس با توجه به مسائل اجتماعی به وجود آمده در ماه‌های اخیر، نسبت به خطر فروپاشی اجتماعی میان اقشار مختلف جامعه هشدار داد. دکتر حامد بخشی در گفت‌وگو با خبرنگار ایسنا- منطقه خراسان، اظهار کرد: مسائل اجتماعی به وجود آمده در ماه‌های اخیر نشانه‌های هشداردهنده‌ای از به وجود آمدن شکاف‌های اجتماعی و کشمکش‌های میان سنخ‌های اجتماعی مختلف است که تهدید بزرگی برای جامعه به شمار می‌رود و در صورت تداوم می‌تواند به فروپاشی اجتماعی جامعه منجر شود. ( 1313 بازدید)

مدیریت واحد گردشگری وظیفه میراث فرهنگی است
پژوهشگر گروه اجتماعی پژوهشکده گردشگری جهاددانشگاهی گفت: در حوزه مدیریت واحد اقامتی کم‌کاری وجود دارد، گاهی اوقات به دلیل فعالیت چند سازمان تداخل سازمانی به وجود می‌آید، اما اکنون مجموع مراکز اقامتی رها شدند و در عمل کسی وجود ندارد که بخواهد تداخلی شکل بگیرد. ( 1198 بازدید)

یک جامعه‌شناس مطرح کرد: متاهلان، بیشترین مخاطبان سایت‌ها و دفاتر همسریابی ایرانی
یک جامعه‌شناس گفت: متاهلان، بیشترین مخاطبان سایت‌ها و دفاتر همسریابی در ایران هستند. دکتر حامد بخشی در گفت‌وگو با خبرنگار ایسنا، با اشاره به اینکه برخی از دفاتر همسریابی در قالب دنیای مجازی و از طریق وب‌سایت فعالیت دارند، عنوان کرد: تفاوتی که میان سایت‌های دوست‌یابی در کشورهای خارج و سایت‌های ایران مشاهده می‌شود نوع مخاطبان آن است زیرا بیشتر مخاطبان آن‌ها در ایران افراد متاهل هستند در صورتی که بیشتر مخاطبان سایت‌های دوست‌یابی در کشورهای خارجی را مجردان تشکیل می‌دهند. ( 1203 بازدید)

پژوهش نهادی نیازمند استمرار و تدوام است
عضو هیات علمی پژوهشکده گردشگری جهاددانشگاهی با تاکید بر لزوم حفظ استمرار در پژوهش تاکید کرد: پژوهش نهادی نیازمند استمرار و تدوام است. دکتر حامد بخشی در گفت‌وگو با خبرنگار دانشگاهی خبرگزاری دانشجویان ایران(ایسنا)- منطقه خراسان، با اشاره به اینکه تاریخچه پژوهش به عمر بشر بازمی‌گردد، اظهار کرد: انسان‌ها به منظور افزایش سازگاری با محیط، نیاز به دانشی دارند که به آن‌ها در این راستا کمک کند. برای این منظور، در جریان توسعه تقسیم کار، افرادی متولی انجام پژوهش، به معنا تمرکز بر یافتن راه حل‌هایی برای تقویت سازگاری با محیط شدند. بدین ترتیب، حوزه پژوهش به وجود آمد. ( 1286 بازدید)

كارگاه ها و سخنراني ها
معرفي من

حامد بخشي دكتراي جامعه شناسي اقتصادي و توسعه از دانشگاه فردوسي و عضو هيات علمي جهاد دانشگاهي مشهد است. موضوعات تحقيقاتي مورد علاقه او به لحاظ روش شناختي، مطالعات اسنادي به ويژه تحليل محتواي رسانه ها و به لحاظ نظري، جامعه شناسي فرهنگي است. در حال حاضر در برخي دانشگاه هاي شهر مشهد مشغول به تدريس است.


نقد و بررسی کتاب «ایران بین دو انقلاب» نوشته یرواند آبراهامیان

کتاب «ایران بین دو انقلاب» نوشته یرواند آبراهامیان، یکی از برجسته ترین کتابهایی است که در دهه های اخیر در حوزه تاریخ معاصر نوشته شده است. وجه برجستگی این کتاب، از نظر نگارندهِ جامعه شناسی خواندهِ این نوشتار، داشتن یک نظریه سیاسی- اجتماعی در نگارش تاریخ معاصر است.

به همین خاطر، «ایران بین دو انقلاب» اولا یک تاریخ نقلی نیست، بلکه یک تاریخ تحلیلی است که می کوشد علل رخدادها را دریابد و تبیین کند؛ و ثانیا، تاریخی تحلیلی است که در چارچوب یک نظریه کلان اجتماعی به این کار پرداخته است. نویسنده در مقدمه کتاب، ضمن توجه دادن جدی به مفهوم طبقه اجتماعی، این کلان نظریه پارادایمی را مطرح می‌کند که به دنبال «بررسی سیاست در ایران نو از طریق تحلیل کنش متقابل سازمان های سیاسی و نیروهای اجتماعی» است. و پس از آن نیروی های اجتماعی را نیز به دو دسته طبقات اجتماعی و گروه های قومی تقسیم می‌کند. این آن چیزی است که ساختار تاریخ نویسی آبراهامیان در طول کتاب را تشکیل می دهد.

او در تحلیل هر مساله ای به جنبه های اجتماعی، از منظر طبقه اجتماعی و نیز قومیت توجه می‌کند و تلاش می‌کند رابطه و تاثیر امر اجتماعی در معادلات سیاسی رخ داده را نشان دهد. به گونه ای، این کتاب، یک تاریخ اجتماعی از سیاست در نزدیک به دو قرن اخیر ارائه می دهد. برای مثال، آبراهامیان هر جا از احزاب و نیروهای سیاسی نام می برد، بلافاصله ساختار طبقاتی و قومیتی آنان را نیز ذکر می‌کند. به همین سان، در تحلیل حزب توده، دو فصل مجزا به پایگاه های طبقاتی و قومیتی این حزب اختصاص داده است.

به لحاظ مقطع تاریخی، کتاب دو انقلاب تاریخی معاصر، یعنی انقلاب مشروطه و انقلاب اسلامی را هدف گرفته و می کوشد تا با بررسی عوامل اجتماعی و سیاسی موثر بر آن، تحلیلی بر این رخدادها بیاورد. با این حال، نحوه تاریخ نگاری و غلبه جنبه تاریخ نگاری بر تحلیل جامعه شناختی یا سیاسی بارز است و برای آنکه در نهایت گزاره های تحلیلی مولف در مورد هر کدام از این انقلاب ها را بیرون بکشیم، نیازمند تلاشی مجزا است. با این حال، تحلیل انقلاب مشروطه به نظر قوی تر، با وسواس بیشتر و استناد بیشتر به منابع و اسناد تاریخی صورت گرفته تا انقلاب اسلامی. همچنین تحلیل انقلاب مشروطه عینی تر و بی طرفانه تر می نماید تا تحلیل انقلاب اسلامی.

این همان اشکالی است که می توان بر کتاب «تاریخ مردم ایران» هما کاتوزیان گرفت. او نیز که تاریخ مشروطه را با صرف مراجعه به اسناد می آورد، در تحلیل انقلاب و عناصر دخیل در آن ذهنیت و تجربه خود را نیز مداخله می دهد و برای مثال از یک دیدار و گفتگوی کوتاه خودش با جلال آل احمد، استنباط می‌کند که او چه رویکردی به غرب داشته است. استنباطی که شاید با تحلیل دقیق آثار او چندان سازگار نباشد.

اگر از تعداد مراجع به صفحات هر فصل به عنوان شاخصی برای میانگین اتکا به مراجع استفاده کنیم، مشاهده می شود این شاخص برای فصل های دوران مشروطه تا 1320 برابر با 2.42 است، در حالیکه برای سه فصل مربوط به 1332 تا پایان انقلاب اسلامی 1.76 می باشد. این در حالی است که منابع و اسناد هر چه به زمان حال نزدیک تر می شویم بیشتر و متکثر تر هستند. بنابراین بیراه نیست اگر بر این نظر تاکید کنیم که فصول مربوط به انقلاب اسلامی عینیت کمتر و ذهنیت بیشتری نسبت به فصول مربوط به انقلاب مشروطه دارد.

کتاب با توصیف جامع و دقیقی زا ساختار اجتماعی در قرن سیزدهم آغاز می شود. مولف با وسواس خاصی طبقات اجتماعی و قومیتی آن زمان را وصف می‌کند تا آنکه زمینه را برای تحلیل انقلاب مشروطه مهیا کند.

فصل دوم به توصیف و تحلیل انقلاب مشروطه می پردازد. مولف، علاوه بر تحلیل طبقات اجتماعی، به ویژه طبقه متوسط و کارگر، دو جریان اجتماعی را وجه نظر تحلیلی خود قرار می دهد: روشنفکری و روحانیت. در تحلیل روشنفکری قاعدتا به ریشه های آن در تمدن و فرهنگ غرب و تاثیری که این فرهنگ بر بخشی از نخبگان اجتماعی گذارد، می پردازد. در تحلیل روحانیت، به نقش روحانیت و نیز حامی مستمر او، بازار، می پردازد.

اگر بخواهیم در یک جمله تحلیل آبراهامیان از انقلاب مشروطه را بیان کنیم این می شود که جریان روشنفکری با تهیه ایدئولوژی برای انقلاب و استفاده از سرخوردگی های اجتماعی و اقتصادی توانست جریان روحانیت را با خود همراه کند و بدین ترتیب انقلاب مشروطه رخ داد. با این حال، بهره بردار اصلی این انقلاب، جریان روشنفکری بود تا روحانیت؛ یعنی هم او که ایدئولوژی انقلاب را در دست داشت. این امر در انقلاب اسلامی برعکس می شود، یعنی روحانیت، به رهبری آیت الله خمینی، دارای ایدئولوژی انقلاب بود، جریان روشنفکری را همراه کرد، و در نهایت نیز بهره برداری از انقلاب را در سیطره خود در آورد.

کتاب در ادامه به هرج و مرج پس از انقلاب مشروطه می پردازد و آمادگی ذهنی و رفتاری که چنین هرج و مرجی در ملت ایران برای پذیرش یک مستبد فراهم کرده بود که برای آنان، نظم، امنیت و معاش بیاورد. رضاخان این کار را کرد. با این حال، رضاخان تنها به این نیاز امنیت و معیشت توده پاسخ نداد، بلکه او آرزوی ترقی روشنفکران را نیز با برنامه های توسعه خود برآورده کرد و همین باعث شد تا این جریان اجتماعی، برای مدتی ترقی و پیشرفت را به بهای سرکوب آزادی های سیاسی و اجتماعی بپذیرد و از او تجلیل و پشتیبانی کند.

چنین هرج و مرجی را پس از سقوط رضاخان نیز می بینیم. عمر کوتاه دولت ها تا ظهور مصدق، زمینه پذیرش یک ثبات اجتماعی و سیاسی به بهای کاهش آزادی های سیاسی و اجتماعی فراهم کرده بود.
فصل سوم کتاب به ظهور تا سقوط رضاشاه می پردازد و چنانچه گفته شد زمینه های ظهور و سقوط او را با تاکید بر نقش جریان های روشنفکری و روحانیت و نیز طبقات اجتماعی و قومی می کاود.

بخش دوم کتاب که شامل فصول 4 تا 8 می شود، بخشی به تاریخ سیاسی پس از رضاخان تا ظهور محمد رضا می پردازد و سه فصل کامل را نیز به حزب توده و پایگاه های طبقاتی و قومی آن اختصاص می دهد. به نظر می رسد حجمی که مولف به حزب توده اختصاص داده، توازن کتاب را نسبت به عنوان آن که با هدف تحلیل دو انقلاب مشروطه و انقلاب اسلامی نگاشته شده برهم زده است.

از مجموع 500 صفحه کتاب، 130 صفحه آن مستقیما به بررسی حزب توده اختصاص یافته است، یعنی اندکی بیش از یک چهارم کتاب. حزب توده به روایت این کتاب، اگرچه در دوران ظهور تا افولش توانست اثر عمیقی بر جریانات فکری ایران معاصر بگذارد و اندیشه روشنفکری جامعه ایران تا مدت ها زیر سیطره قوی ایدئولوژی این حزب بود، اما هیچ گاه نتوانست در جریان های سیاسی کشور اثرگذاری قابل توجهی داشته باشد. مرور تاریخ حزب توده در فصل ششم بیانگر این امر است که هرگاه به این حزب اجازه فعالیت داه می شده، می توانسته توده های بسیاری از مردم، به ویژه کارگران، را بسیج کند، اعتصابات سراسری راه بیاندازد و حتی وزرایی به کابینه وارد کند. اما پرونده این حزب به راحتی با یک چرخش سیاسی بسته می شده و حزب از اثرگذاری می افتاده است.

در مجموع به نظر می رسد وزنی که کتاب به حزب توده اختصاص داده، بیش از تاثیری است که در معادلات سیاسی کشور داشته است.
فصول 9 تا 11 به رخدادهای پس از 1332 تا 1357 پرداخته است. «سیاست توسعه ناموزون» عنوان فصل نهم است که به نقد و بررسی و توصیف برنامه توسعه محمدرضا اختصاص یافته است. کتاب پس از توصیفی از گروه های مخالف حکومت پهلوی دوم، در فصل انتهایی می کوشد تا رخدادهای موثر بر انقلاب اسلامی را به گونه ای کنار هم بگذارد که بتوان از آن تبیینی سیاسی- اجتماعی استخراج کرد.

عامل مهمی که آبراهامیان در تحلیل انقلاب اسلامی بر آن انگشت گذارده، رکود پس از یک دوره توسعه شدید بوده است. افزایش شاخص اقتصادی و پایین آمدن وضعیت اقتصادی مردم از سال 1352 زمینه هایی برای نارضایتی مردم فراهم کرده بود. این نارضایتی، همانند آنچه در انقلاب مشروطه توصیف شده، نیاز به یک ایدئولوژی، اشتباه های حاکمیتی و توانایی بسیج توده ها را داشت. این سه در دهه پنجاه پدید آمدند. سرمایه اجتماعی که آیت الله خمینی از سال 1342 به عنوان یک مبارز سازش ناپذیر با رژیم پهلوی به دست آورده بود، رفتارهای مغرورانه پهلوی دوم که به فریب ارتش نیرومند و تسلیحات پیشرفته خود را مصون از خطر و آسیب می دید، توسعه وابسته محمدرضا که بسیار تحت تاثیر «آبروی» خود نزد کشورهای غربی بود، موجب در پیش گرفتن سیاست تساهل سیاسی بعد از یک دوره خشونت و فضای خفقان بود. این سیاست بلافاصله به نتیجه عکس خود بدل می شود. زندانیان سیاسی آزاد شده، نه تنها متشکر چنین عطوفتی نمی شوند، بلکه بلافاصله به برنامه ریزی برای ضربه های بعدی به حکومت می پردازند.

همچنین اشتباه های فاحش ارتش و پلیس در خونریزی های بی دلیل، امکان سازش دولت و ملت را بسیار ضعیف کرده بود و این شد که رویکرد سازش ناپذیر آیت الله خمینی نسبت به رویکردهای نیروهای سیاسی که به دنبال اصلاح و کنترل نهاد سلطنت بدون براندازی آن بودند، پیشی گرفت و انقلاب 1357 را رقم زد.

همانطور که در ابتدای این نوشتار آمد، کتاب از حیث تلاش برای ارائه یک تحلیل سیاسی با در نظر گرفتن عوامل اجتماعی موثر بر آن و نیز داشتن یک پارادایم نظری شاید منحصر به فرد باشد. جای آن دارد که محققان علوم اجتماعی و سیاسی با استفاده از این کتاب به استخراج مدل نظری مستتر در روایت کتاب برای وقوع انقلاب، در حداقل دو نمونه انقلاب مشروطه و انقلاب اسلامی، بپردازند.

ارسال کننده:bakhshi      تاریخ: 1396.08.15

چاپ | ارسال | دفعات خوانده شده: 654 |

جستجو در سايت

ورود به سايت




 


 مشکل در ورود به سيستم؟
 کاربر جديد؟ !عضو شويد
بازديدكنندگان
بازديدكنندگان امروز: 184
بازديدكنندگان ديروز:537
مجموع بازديدها: 4390185
كاربران برخط
در حال حاضر 0 كاربر عضو برخط.

کاربر ميهمان خوش آمديد عضوشويد.