عصر محتوای شرق:درباره کتاب سوسیوبیولوژی

عصر محتوای شرق


درباره کتاب سوسیوبیولوژی

موضوع کتاب بررسی ویژگی های اجتماعی موجودات زنده است. به عبارت بهتر، این رشته علمی می کوشد تا بنیادهای زیست شناسی رفتارها و خصلت اجتماعی موجودات زنده را کشف کند. از این رو، کتاب ویلسون در بخش دوم خود شامل طیفی از موجودات زنده است که از حشرات و بی مهرگان کلنی زی نظیر مرجان ها شروع می شود و به انسان ختم می شود.
کتاب بر نظریه تکامل بنیاد یافته است. از نظر ویلسون شرایط محیطی به عنوان عاملی عمل می کند که بر بسامد ژن های مختلف یک گونه تاثیر می گذارد؛ برخی ژن ها قابلیت سازگاری محیطی بیشتری دارند و لذا بیشتر باقی می مانند و امکان تولید مثل و تکثیر بالاتری دارند، و در مقابل برخی از دیگر ژن ها که با شرایط محیطی کمتر سازگارند، بسامدشان کم می شود. تکامل هم به همین معنا تعریف می شود: تغییر بسامد ژن ها در جمعیت یک گونه. بنابراین، همانگونه که خصوصیات فیزیکی افراد یک نوع تحت تاثیر قانون تکامل شکل گرفته و می گیرد، ویلسون مدعی است که خصلت های اجتماعی گروه ها هم تحت همین قاعده تکاملی قرار می گیرد. از این رو، آن خصلت های اجتماعی ژنتیکی که باعث افزایش بقای دارنده آن ژن می شود، باقی می ماند. بنابراین، چنانچه پیداست، در اینجا زمانی که صحبت از خصایل رفتاری می شود، این خصایل به عنوان اموری غریزی و ژنتیکی در نظر گرفته می شود- خواه در حشرات و خواه در انسان. نکته مهم در همین جاست: از نظر ویلسون و بلکه زیست شناسی اجتماعی، خصوصیات رفتاری دیرپایی نظیر فداکاری، علایق خویشاوندی و نظایر آن در انسان دارای منشاء های ژنتیکی هستند و بدین خاطر در نهاد انسان ها وجود دارند که باعث بقای بیشتر ژن انسانی در محیط می شوند.
اصل ضمنی دیگری نیز در این حوزه وجود دارد و آن اولویت ژن بر فرد است. در واقع، ویلسون نیز این قاعده را دنبال می کند که آنچه اصالت دارد و تعیین کننده است، حفظ ژن- یا به عبارت دیگر بقای نوع- است و نه فرد. از همین رو است که بعضا در افراد یک گونه گرایش هایی به سوی نابودی فردی خود به سود دیگران یا اجتماع وجود دارد؛ به ویژه ویلسون انتخاب گروهی و فداکاری را از همین زاویه تحلیل می کند و حتی می کوشد تا بر اساس احتمال بقای ژنتیکی فرد، نشان دهد که فرد یک گونه برای کدامین افراد از افراد گونه خود گرایش به فداکاری دارد: پدر، مادر یا خواهران. مثلا او نشان می دهد که از آنجا برای نوعی از مورچه ها، در صورت نگهداری از خواهران خود، بسامد ژنی آنها بیشتر تکثیر می شود تا فرزند آوری، آنها از تولید مثل حذر می کنند.
یک بخش جذاب دیگر این کتاب، فصلی است که ویلسون به انواع ارتباطات بین فردی در گونه ها می پردازد و هر یک از این شیوه ها را مورد بررسی و سنجش قرار می دهد. او از ارتباطات بویایی که بیشتر در حشرات و کمتر در جانوران وجود دارد شروع می کند تا به ارتباطات شنیداری و دیداری می رسد. در حالی که علایم ارتباطی بویایی ماندگاری بیشتری دارند و مثلا در گربه ها برای مشخص کردن حوزه قلمرو به کار می روند، اما علایم دیداری و شنیداری تنوع بیشتری دارند و بیت های اطلاعاتی بیشتری را منتقل می کنند.
به طور کلی بخش اول کتاب تقریبا به دوازده خصلت اجتماعی از دیدگاه سوسیوبیولوژی می پردازد که شامل انتخاب گروهی و فداکاری، مسایل جمعیتی گونه، ارتباطات، فاصله بندی های اجتماعی، نظام های چیرگی و کاست ها، جنسیت و مراقبت های والدینی می شود. در بخش دوم کتاب، ویلسون این اصول کلی را در مورد آنچه «چهار قله تکامل اجتماعی» می نامد، مورد بررسی قرار داده است. او از بی مهرگان کلنی زی شروع می کند که به عقیده او اوج زندگی اجتماعی را دارند، به طوریکه فردیت به میزان زیادی در مثلا مرجان محو شده است. پس از آن به حشرات اجتماعی با محوریت مورچه ها، واسپ ها، موریانه ها و زنبورها می پردازد. در حوزه جانوران او رفتارها ماهیان را در زمره مهره داران خون سرد بررسی می کند و سپس به پرندگان می پردازد. در پستانداران نیز از سم داران و فیل ها شروع می کند، سپس به بررسی گوشتخواران می پردازد و در نهایت با نگاهی به نخستی های غیر انسان، کتاب را بررسی رفتارها و خصلت های اجتماعی انسان ختم می کند.
کتاب ویلسون- همانطور که خود او متذکر شده است- به ویژه در حوزه زیست شناسی اجتماعی انسان هنوز آغاز راه و گام اول است. او با فتح باب این رشته، بنایی را گذاشته تا با تکمیل و پردازش بیشتر آن بسیاری از خصلت های اجتماعی دیگر موجودات زنده و به ویژه انسان از یک دیدگاه تکاملی و با نظر به قوانین زیست شناسی تبیین شود. با این حال، نباید این نگاه را یک رویکرد تقلیل گرایی جامعه‌شناسی یا رفتارگرایی به زیست شناسی خواند، بلکه تلاشی است برای پیوند بین زیست شناسی با علوم روانی و اجتماعی.




ارسال کننده: bakhshi       تاریخ: 26 دي 1389

آدرس خبر:   http://hbakhshi.com/index.php?module=pagesetter&func=viewpub&tid=2&pid=60